1. ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Εισαγωγή
Η παροχή δωρεάν εκπαίδευσης σε όλους τους πολίτες και σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης αποτελεί συνταγματική αρχή του Ελληνικού κράτους.
Το εκπαιδευτικό σύστημα διαμορφώνεται από τους νόμους που ψηφίζονται από το Κοινοβούλιο και από Προεδρικά Διατάγματα και Υπουργικές Αποφάσεις. Ανώτατη διοικητική αρχή του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος είναι το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, το οποίο φροντίζει επίσης για την αξιολόγηση και υποστήριξη των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Η διοίκηση της εκπαίδευσης έχει κατανεμηθεί σε γενικές διευθύνσεις του Υπουργείου, οι οποίες με τη σειρά τους επιμερίζονται σε ειδικότερες διευθύνσεις, πχ. Γενική Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην οποία υπάγεται η Διεύθυνση Ειδικής Αγωγής κά.
Δημόσιοι φορείς σχετικοί με την εκπαίδευση υπάγονται στο Υπουργείο και έχουν επικουρικό ρόλο στο έργο του, όπως το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας κτλ. Επίσης υπάγονται στο ΥΠΕΠΘ οι σχολικοί σύμβουλοι προσχολικής αγωγής, πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και ειδικής αγωγής.
Η άμεση διοίκηση των σχολείων όλων των βαθμίδων υπάγεται στις αρμοδιότητες των τοπικών διευθύνσεων, όπου οι Προϊστάμενοι Εκπαίδευσης συντονίζουν και εποπτεύουν τη λειτουργία των σχολείων της περιοχής τους.
Η γενική πρόβλεψη της ελληνικής νομοθεσίας
Στο Σύνταγμα του ελληνικού κράτους έχει προβλεφθεί, ήδη από τα αρχικά του άρθρα, η ισότητα και η προστασία των δικαιωμάτων όλων των Ελλήνων. Σύμφωνα με το Ελληνικό Σύνταγμα:
« Οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου» και
«Οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις» ¶ρθρο 4
Στο άρθρο 21 αναφέρεται ότι:
«.. όσοι πάσχουν από ανίατη, σωματική ή πνευματική νόσο έχουν δικαίωμα ειδικής φροντίδας από το Κράτος »
και σε άλλο σημείο του ίδιου άρθρου:
«Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών και παίρνει ειδικά μ έτρα για την προστασία του γήρατος, της αναπηρίας και για την περίθαλψη των απόρων»
Πολλοί νόμοι, προεδρικά διατάγματα και υπουργικές αποφάσεις που εκδίδονται από τα Υπουργεία Υγείας και Πρόνοιας, Παιδείας, Οικονομίας, Εργασίας, Δικαιοσύνης κτλ προβλέπουν την καλύτερη και αποτελεσματική διαβίωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Συγκεκριμένα:
Α) Σύμφωνα με το ν. 2817/2000 άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες θεωρούνται όσα:
• Έχουν σοβαρή νοητική ανεπάρκεια ή ανωριμότητα
• Έχουν ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα όρασης ή ακοής
• Έχουν σοβαρά νευρολογικά ή ορθοπεδικά ελαττώματα ή προβλήματα υγείας
• Έχουν προβλήματα λόγου και ομιλίας
• Έχουν ειδικές δυσκολίες στη μάθηση, όπως δυσλεξία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία
• Έχουν σύνθετες γνωστικές και κοινωνικές δυσκολίες και όσοι παρουσιάζουν αυτισμό και άλλες διαταραχές ανάπτυξης.
Στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες περιλαμβάνονται επίσης πρόσωπα νηπιακής, παιδικής και εφηβικής ηλικίας που δεν ανήκουν σε μία από τις προηγούμενες περιπτώσεις αλλά έχουν ανάγκη από ειδική εκπαιδευτική προσέγγιση και φροντίδα για ορισμένη περίοδο ή για ολόκληρη την περίοδο της σχολικής ζωής τους. (παράγραφοι 2 και 3, άρθρο 1)
Β) Σύμφωνα με τους ν. 2286/1999 και 2817/2000 στα άτομα με ειδικές ανάγκες παρέχεται το δικαίωμα δωρεάν διάγνωσης από Κέντρο Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης (ΚΔΑΥ), Ιατροπαιδαγωγική Υπηρεσία, Δημόσιο Νοσοκομείο
Γ) Οι γονείς έχουν το δικαίωμα να επιλέγουν το κατάλληλο εκπαιδευτικό πλαίσιο για το παιδί τους, μετά τη διάγνωση και την αξιολόγηση του, για το σκοπό αυτό οι υπηρεσίες συνεργάζονται με τους γονείς τους ενημερώνουν για την κατάλληλη εκπαιδευτική δομή και προτείνουν συγκεκριμένο Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα (ΕΕΠ). (ν. 2817/2000 και Υπ. Απ. Γ6/10235/2002)
Δ) Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες όπως και όλα τα ανήλικα άτομα εντάσσονται στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης των γονέων τους. Ανάλογα με το επάγγελμα και το φορέα ασφάλισης των γονέων διατίθεται σε αυτά οι κατάλληλες ιατροφαρμακευτικές υπηρεσίες όπως δωρεάν νοσηλεία, ιατρική γνωμάτευση, ιατρική παρακολούθηση, θεραπείες, φάρμακα, υποστηρικτικός εξοπλισμός κτλ. (ν.2686/1999).
Ε) Τα ανήλικα άτομα με ειδικές ανάγκες λαμβάνουν ειδικό επίδομα από τις υπηρεσίες πρόνοιας μετά από τη διαπίστωση της αναπηρίας τους (Υπ. Απ. Γ4α/Φ224/2001 και ν. 1434/1984).
Μία σειρά άλλων ρυθμίσεων εξασφαλίζουν την προστασία των ατόμων με ειδικές ανάγκες καθώς και τη χωροθέτηση των δημοσίων κτιρίων προκειμένου αυτά να είναι προσβάσιμα. Το Ελληνικό κράτος έχει επίσης υιοθετήσει και εφαρμόζει τους πρότυπους κανόνες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την εξίσωση των ευκαιριών για άτομα με ειδικές ανάγκες. Εφαρμόζει επίσης και την νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά στην εκπαίδευση, περίθαλψη και επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με ειδικές ανάγκες (Κοινοτικός Χάρτης των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Αναπήρων).
Προσχολική εκπαίδευση
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία παιδιά με ειδικές ανάγκες προσχολικής ηλικίας μπορούν να έχουν όποιες υποστηρικτικές υπηρεσίες έχουν ανάγκη, ιατρικές, τεχνικές, φαρμακευτικές, θεραπευτικές κτλ. Μπορούν επίσης να υποστηρίζονται από προγράμματα πρώιμης παρέμβασης τα οποία υλοποιούν Βρεφοσυμβουλευτικού Σταθμοί ή τα Κέντρα Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης. Παιδιά από 4-7 ετών εντάσσονται σε προγράμματα ειδικής προσχολικής αγωγής σε ειδικά νηπιαγωγεία, σε κοινά νηπιαγωγεία και σε τμήματα ένταξης νηπιαγωγείων.
Υποχρεωτική εκπαίδευση
Σύμφωνα με το νόμο για την ειδική αγωγή, 2817/2000:
• « Στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες παρέχεται ειδική εκπαίδευση, η οποία στο πλαίσιο των σκοπών της πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης επιδιώκει ιδιαίτερα: α) την ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους β) τη βελτίωση των ικανοτήτων και δεξιοτήτων ώστε να καταστεί δυνατή η ένταξη ή επανένταξη τους στο κοινό εκπαιδευτικό σύστημα και η συμβίωση με το κοινωνικό σύνολο γ) την επαγγελματική τους κατάρτιση και τη συμμετοχή τους στην παραγωγική διαδικασία και δ) την αλληλοαποδοχή τους με το κοινωνικό σύνολο και την ισότιμη κοινωνική τους εξέλιξη. Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων λαμβάνονται μέτρα και παρέχονται υπηρεσίες στα παραπάνω άτομα ηλικίας έως 22 ετών σε όλες τις τάξεις των σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.» (Παράγραφοι 6 και 7, άρθρο 1).
• «Η εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, τεχνική -επαγγελματική παρέχεται στα σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τα οποία κατά περίπτωση, οργανώνονται, στελεχώνονται, εξοπλίζονται και υποστηρίζονται κατάλληλα ώστε να εξασφαλίζεται η αναγκαία διδακτική και ψυχοπαιδαγωγική υποστήριξη των ατόμων αυτών» ( παράγραφος 11).
• «Οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορεί να φοιτούν: α) στη συνήθη σχολική τάξη με παράλληλη στήριξη από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής, ο οποίος υπηρετεί στα ΚΔΑΥ ή στις σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής και ορίζεται από τα ΚΔΑΥ β) σε ειδικά οργανωμένα και κατάλληλα στελεχωμένα τμήματα ένταξης που λειτουργούν μέσα στα σχολεία της γενικής και τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευση.» όταν η φοίτηση στα σχολεία ή στα τμήματα ένταξης καθίσταται αδύνατη τότε η εκπαίδευση των μαθητών με ειδικές ανάγκες παρέχεται: « α) σε αυτοτελή σχολεία ειδικής αγωγής β) σε σχολεία ή τμήματα που λειτουργούν είτε ως αυτοτελή είτε ως παραρτήματα άλλων σχολείων σε νοσοκομεία κτλ και γ) στο σπίτι σε εξαιρετικές περιπτώσεις» (παράγραφος 12).
Περίοδος μετάβασης από την εκπαίδευση στην επαγγελματική αποκατάσταση
Με διάφορες νομοθετικές ρυθμίσεις εξασφαλίζεται η επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρία καθώς και η προετοιμασία της αγοράς για να υποδεχθεί τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Ενδεικτικά τα παραπάνω ρυθμίζονται από νόμους, υπουργικές αποφάσεις και προεδρικά διατάγματα όπως ακολούθως:
• « Η έλλειψη φυσικών, σωματικών δεξιοτήτων δεν εμποδίζει την πρόσληψη, εφόσον ο υπάλληλος με την κατάλληλη και δικαιολογημένη τεχνική υποστήριξη μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντα της αντίστοιχης θέσης. Ειδικές διατάξεις για το διορισμό ατόμων με ειδικές ανάγκες δεν θίγονται» (ν .2683/1999, άρθρο 7 και ν.2839/2000, άρθρο 3).
• «Γίνονται προσλήψεις προστατευμένων προσώπων σε δημόσιες υπηρεσίες, ΝΠΔΔ, ΟΤΑ χωρίς διαγωνισμό ή επιλογή σε ποσοστό 5% των θέσεων που προκηρύσσονται κάθε φορά (ν.2643/1998.)
• Επιχορηγούνται οι εργοδότες που απασχολούν άτομα με ειδικές ανάγκες , σύμφωνα με την Υπ. Απ. Υπουργού Εργασίας, 30278/23-02-2000.
• Επιχορηγούνται τα άτομα με ειδικές ανάγκες προκειμένου να ασκήσουν ελεύθερα επαγγέλματα (Υπ. Απ. 30278/23-02-2000).
• Η καταπολέμηση του αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία από την αγορά εργασίας εξασφαλίζεται από την Υπ. Απ. 33605/15-06-1999 .
• Προγράμματα που επιδοτούν την εργονομική διευθέτηση του χώρου εργασίας των ατόμων με αναπηρία εντάσσονται στα προγράμματα επιδότησης για την απασχόληση των α.μ.ε.α. (Υπ. Απ. 30278/23-02-2000).
