4. Η ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Εισαγωγή

Η ειδική αγωγή αποτελεί μέρος της γενικής εκπαίδευσης και προγράμματά της εφαρμόζονται σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, προκειμένου τα άτομα με ειδικές ανάγκες να έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση.

Έχουν ιδρυθεί ειδικά σχολεία για κατηγορίες ατόμων με διαφορετικές ειδικές ανάγκες, ωστόσο η βασική μέριμνα είναι η εκπαίδευσή τους στα κοινά σχολεία όλων των βαθμίδων, όποτε αυτό είναι δυνατό. Τα άτομα με ειδικές ανάγκες, από 4 έως 22 ετών, μπορούν να φοιτήσουν σε νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια, ΤΕΕ, (ειδικά ή κοινά) και σε Εργαστήρια Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, ανάλογα με την ηλικία τους τις ικανότητές τους και την ειδική τους δυσκολία.

Τα Κέντρα Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης, τα οποία έχουν την έδρα τους στην πρωτεύουσα κάθε νόμου της χώρας, παρέχουν υπηρεσίες στα άτομα με ειδικές ανάγκες και στις οικογένειες τους. Προσφέρουν επίσης τις υπηρεσίες τους στα ειδικά ή κοινά σχολεία ώστε να εξυπηρετηθούν τα άτομα με ειδικές ανάγκες και να έχουν έγκαιρη αξιολόγηση και το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Οι ιατροπαιδαγωγικοί σταθμοί του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας παρέχουν επίσης υπηρεσίες διάγνωσης και υποστήριξης στα άτομα με ειδικές ανάγκες.

Το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων συνεργάζεται με το Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το Υπουργείο Εργασίας, τη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, τις Νομαρχιακές Επιτροπές Λαϊκής Επιμόρφωσης, τους οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τον Εθνικό φορέα αναπήρων καθώς και με οργανώσεις γονέων των αναπήρων, την Εκκλησία, ώστε με την εφαρμογή κοινής πολιτικής να υπάρξει ολοκληρωμένη υποστήριξη προς όφελος των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των οικογενειών τους. Σκοπός είναι η αποτελεσματικότερη εκπαίδευση, η επαγγελματική κατάρτιση, η επαγγελματική αποκατάσταση και η παροχή υποστηρικτικών κοινωνικών υπηρεσιών.

 

Προσχολική εκπαίδευση

Προγράμματα Πρώιμης παρέμβασης

Η διάγνωση των σοβαρότερων αναπηριών γίνεται συνήθως αμέσως μετά τη γέννηση από γιατρούς ή κατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών του παιδιού. Μέρος των προβλημάτων και των δυσκολιών που προκύπτουν μπορούν να αποφευχθούν αν αντιμετωπιστούν έγκαιρα. Το πρόγραμμα ωστόσο της πρώιμης παρέμβασης εφαρμόζεται από λίγους φορείς στην Ελλάδα, όπως τμήματα παιδιατρικών νοσοκομείων, βρεφοσυμβουλευτικών σταθμών και ΚΔΑΥ. Στα προγράμματα αυτά συμμετέχουν τόσο τα παιδιά όσο και οι οικογένειές τους, οι οποίες εκπαιδεύονται για αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις συνθήκες που έχουν προκύψει.

Δεν είναι ικανοποιητικός ο αριθμός των υπηρεσιών που παρέχουν στην Ελλάδα προγράμματα πρώιμης παρέμβασης, ωστόσο ιδρύονται συνεχώς νέες υπηρεσίες και μεταξύ αυτών τα ΚΔΑΥ, που μία από τις υποχρεωτικές υπηρεσίες που πρέπει να παρέχουν είναι και προγράμματα πρώιμης παρέμβασης.

 

 

Ένταξη Φοίτηση στα κοινά Νηπαιγωγεία

Η ένταξη των μαθητών με ειδικές ανάγκες προσχολικής ηλικίας στο κοινό σχολικό σύστημα αποτελεί βασική μέριμνα του Υπουργείου Παιδείας. Οι μαθητές/τριες στο μεγαλύτερο ποσοστό τους εντάσσονται στα κοινά νηπιαγωγεία, στα οποία υλοποιούνται προγράμματα προσαρμοσμένα στις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες τους και τα οποία έχουν προταθεί από το ΚΔΑΥ όπου έγινε η αξιολόγηση του μαθητή.

Σε μερικές περιπτώσεις και όταν κρίνεται απαραίτητο, μαθητές προσχολικής ηλικίας με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορεί να παρακολουθήσουν μαθήματα και σε τμήμα ένταξης κάποιες ώρες της ημέρας ή της εβδομάδας, τα οποία λειτουργούν μέσα σε κοινά νηπιαγωγεία και σκοπό έχουν την αποτελεσματική υποστήριξη και εκπαίδευση του μαθητή.

 

Ειδικά Νηπιαγωγεία

Όταν η εκπαίδευση των μαθητών προσχολικής ηλικίας δεν μπορεί να επιτευχθεί επιτυχώς στα κοινά νηπιαγωγεία ή σε τμήματα ένταξης νηπιαγωγείου τότε μπορεί να προταθεί η φοίτηση του σε ειδικό νηπιαγωγείο. Με το ν. 2817/2000, τα νηπιαγωγεία ιδρύονται και λειτουργούν μέσα στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής Στα ειδικά νηπιαγωγεία μπορούν να φοιτούν μαθητές 4-7 ετών, η φοίτησή τους γίνεται σύμφωνα με εξατομικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Η εκπαίδευση των μαθητών προσχολική ηλικίας γίνεται από νηπιαγωγούς που έχουν σπουδές ειδικής αγωγής. Ο αριθμός των ειδικών νηπιαγωγείων και των τμημάτων ένταξης στα νηπιαγωγεία αυξάνεται ή μειώνεται ανάλογα με τις ανάγκες που καταγράφονται.

 

 

Υποχρεωτική εκπαίδευση

 

Ένταξη Φοίτηση στα κοινά σχολεία

Σύμφωνα με το ν.2817/2000 και την Υπ Απ. Γ6 102357/2002 η φοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες γίνεται κυρίως στα κοινά σχολεία. Η ένταξη του μαθητή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο κοινό σχολείο μπορεί να πραγματοποιηθεί με δύο τρόπους:

 

1. Ένταξη- φοίτηση των ατόμων με ειδικές εκπ/κές ανάγκες στις συνήθεις σχολικές τάξεις της Πρωτοβάθμιας ή της Δευτεροβάθμιας Γενικής ή Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης.

 

Η φοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις συνήθεις σχολικές τάξεις προτείνεται από το Κ.Δ.Α.Υ. σε περιπτώσεις που:

α) οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα σοβαρές δυσκολίες και μπορούν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα της συνηθισμένης σχολικής τάξης, εάν βοηθηθούν από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής σε περιοδική και προγραμματισμένη βάση

β) οι μαθητές κατοικούν σε περιοχή που δεν υπάρχει άλλο πλαίσιο ειδικής αγωγής (ειδικό σχολείο, τμήμα ένταξης κτλ). Στην περίπτωση αυτή μπορεί να διατίθεται, σε μόνιμη βάση, ένας εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής.

Η φοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη συνήθη σχολική τάξη της Πρωτοβάθμιας ή Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, συνοδεύεται με:

α) προσαρμογή της διδασκαλίας βάσει του Εξατομικευμένου Εκπαιδευτικού Προγράμματος ( ΕΕΠ) του μαθητή που σχεδιάζεται, αξιολογείται και τροποποιείται από το ΚΔΑΥ, σε συνεργασία με τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής, τον εκπαιδευτικό ή τους εκπαιδευτικούς της τάξης του μαθητή, καθώς και με τους αρμόδιους σχολικούς συμβούλους ειδικής και γενικής αγωγής

β ) παροχή βοήθειας από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής, που ορίζεται από το ΚΔΑΥ σε συνεργασία με το σχολικό σύμβουλο ειδικής αγωγής, σε περιοδική ή μόνιμη βάση, κατά περίπτωση. Η διάρκεια, ο τρόπος και τα μέσα στήριξης από τον εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής ή από άλλο μέλος του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού , προτείνονται από το Κ.Δ.Α.Υ., το οποίο και εποπτεύει την υλοποίηση των προγραμμάτων αυτών σε συνεργασία με τους συμβούλους ειδικής και γενικής αγωγής.

 

 

2. Ένταξη- φοίτηση σε Τμήματα Ένταξης μέσα σε σχολεία της Πρωτοβάθμιας ή Δευτεροβάθμιας Γενικής ή Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης

Η φοίτηση σε Τμήματα Ένταξης της Πρωτοβάθμιας ή της Δευτεροβάθμιας γενικής ή τεχνικής εκπαίδευσης, προτείνεται από το Κ.Δ.Α.Υ και μετά από σχετικό αίτημα των γονέων ή κηδεμόνων σε περιπτώσεις που:

α) οι μαθητές αντιμετωπίζουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και προκειμένου να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα του κανονικού σχολείου χρειάζονται συστηματική στήριξη από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής για ορισμένες ώρες την ημέρα ή την εβδομάδα σε συγκεκριμένο χώρο

β) οι μαθητές με σοβαρές ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες της περίπτωσης β) παρ.1, κεφ. Α΄ αυτής της απόφασης, όταν ο αριθμός των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες υπερβαίνει τους τρεις.

Στα Τμήματα Ένταξης υλοποιούνται εκπαιδευτικά προγράμματα προσαρμοσμένα στο πλαίσιο του ΕΕΠ του μαθητή. Παρέχεται εξατομικευμένη ή ομαδική διδασκαλία, ανάλογα με τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών, σε συγκεκριμένο χώρο του σχολείου και βάσει συγκεκριμένου ωρολογίου προγράμματος. Τα μαθήματα αυτά σκοπό έχουν τη στήριξη των μαθητών, ώστε να υπάρχει συνέχεια και σύνδεση με το πρόγραμμα της τάξης τους. Οι ώρες που ένας μαθητής βρίσκεται στο Τμήμα Ένταξης δεν μπορεί να ξεπερνούν τις 10 εβδομαδιαίως, εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων, όπως αυτές ορίζονται από τα Κ.Δ.Α.Υ

Η φοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε Τμήματα Ένταξης συνεπάγεται:

α) την προσαρμογή της διδασκαλίας βάσει του ΕΕΠ του μαθητή

β) τη διδασκαλία μαθημάτων στο Τμήμα Ένταξης, από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής που υπηρετεί στο τμήμα αυτό

γ) την παρακολούθηση μαθημάτων στην τάξη του μαθητή και όπου αυτό απαιτείται με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής. Στις περιπτώσεις αυτές ο εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής προσφέρει τη βοήθειά του σε εξατομικευμένη βάση μέσα στην τάξη του μαθητή, παρέχοντας όμως το έργο του σε λειτουργική ενότητα με τη λοιπή ομάδα της τάξης (πχ. βοηθάει και άλλους μαθητές, βρίσκεται διακριτικά στο χώρο της τάξης, συμμετέχει σε κοινές δραστηριότητες της τάξης, φροντίζει για τη συμμετοχή των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στα διαλείμματα ή σε άλλες δραστηριότητες, κλπ).» (Υπ. Απ. Γ6 102357/2002)

 

 

 

Σχολεία Ειδικής Αγωγής

Η ένταξη και η φοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις αυτοτελείς σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης προτείνεται από το οικείο Κ.Δ.Α.Υ μετά από τη διάγνωση-αξιολόγηση του ατόμου με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και μετά από σχετικό αίτημα των γονέων ή των εχόντων τη γονεϊκή μέριμνα στις περιπτώσεις που:

α) οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών είναι ιδιαίτερα σοβαρές και χρειάζονται συστηματική και προγραμματισμένη υποστήριξη από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής και ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό σε σχολική μονάδα ειδικής αγωγής που διαθέτει και την κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή

β) οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες φαίνεται να ωφελούνται ιδιαίτερα από αυτό το εκπαιδευτικό πλαίσιο

Η φοίτηση των μαθητών στα πλαίσια αυτά γίνεται ως παρακάτω:

α) ο μαθητής παρακολουθεί ειδικά προσαρμοσμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα από εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής και ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό. Το πρόγραμμα αυτό υλοποιείται με βάση το ΕΕΠ που έχει προταθεί για το μαθητή από το Κ.Δ.Α.Υ. β) ο μαθητής παρακολουθεί προγράμματα κοινωνικοποίησης και εφόσον θεωρηθεί αναγκαίο, επιδιώκεται η ένταξή του σε δομές της συνήθους εκπαίδευσης ή η κατάταξή του σε άλλη βαθμίδα ειδικής αγωγής. Η ένταξη του μαθητή ή η κατάταξη σε άλλη ΣΜΕΑ γίνεται μετά από αξιολόγηση του μαθητή που διενεργείται από το οικείο Κ.Δ.Α.Υ και μετά από αίτημα των εκπαιδευτικών ή των γονέων ή του σχολικού συμβούλου ειδικής αγωγής .

Η διάρκεια φοίτησης και η αποφοίτηση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες από κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης σχεδιάζεται έτσι, ώστε να υπάρχει συνέχεια του Εξατομικευμένου Εκπαιδευτικού Προγράμματός (ΕΕΠ) του στην επόμενη κατάλληλη βαθμίδα ειδικής ή γενικής εκπαίδευσης (Γυμνάσιο, Λύκειο, ΕΕΕΕΚ, ΤΕΕ) και να διασφαλίζεται η παροχή ολοκληρωμένων και κατάλληλων προγραμμάτων εκπαίδευσης των μαθητών αυτών» (Υπ. Απ. Γ6 102357/2002).